Gwiazdy na wyciągnięcie ręki

Ręce badające zdjęcie gwiazdy w książce leżącej na biurku
Dotykając gwiazd. Źródło: www.youcandoastronomy.com

Jakiś czas temu. Liceum. Lekcja biologii. Nauczycielka do mojego kolegi, który bardziej cenił sobie tematykę astronomii aniżeli tematykę lekcji: „Może powiesz nam coś o bakteriach?” Kolega: „Bakterie… Są ich miliony. Zupełnie tak jak gwiazd. Gwiazdy dzielą się na gwiazdozbiory. Wyróżniamy takie gwiazdozbiory, jak…itd.”
Dla mnie, jako osoby z dysfunkcją wzroku od niedawna, która nie opanowała alfabetu Braille’a, te wszystkie kropki są podobnie niezrozumiałe, jak była biologia dla mojego kolegi. Zupełnie inaczej, gdy system ten przyjmiemy dla opisania wyglądu gwiazd, galaktyk i procesów zachodzących w przestrzeni kosmicznej. Zobrazowanie tych zagadnień za pomocą wypukłości sprawia, że nawet nie posługując się alfabetem Braille’a, mogę się czegoś nowego dowiedzieć i o tym opowiedzieć.
Spoglądając w nocne niebo, przed osobami, które nie mają problemów ze wzrokiem, rozpościera się widok na niezliczone gwiazdy, jednak nawet ich wzrok nie pozwala przebić się przez miliardy kilometrów, przez lata świetlne dzielące nas od obiektów w kosmosie.  Bardziej zainteresowani tematem astronomii mogą sięgnąć po dostępne publikacje z tej dziedziny nauki, spojrzeć na dostarczane przez obserwatoria i teleskopy orbitalne fotografie zakątków wszechświata. Osoby z dysfunkcją wzroku nie posiadają i takiej możliwości. Zaczyna się to jednak zmieniać i także tą dziedzinę będą mogły zgłębiać osoby niewidome i słabowidzące.
Na rynku amerykańskim od kilku lat zaczęły ukazywać się pozycje literatury w temacie astronomii, napisane w alfabecie Braille’a. O ich wyjątkowości stanowi jednak sposób przedstawienia zagadnień. Nie jest to bowiem czysty tekst, tylko niejako są to albumy ze zdjęciami wzbogaconymi o wypukłe kreski i guzki. Pozwala to osobom z dysfunkcją wzroku na lepszą wizualizację i wyobrażenie przedstawianej rzeczy.
Przykładem takiej książki jest „Touch the Invisible Sky”, autorstwa prezes You Can Do Astronomy LLC, specjalistki d/s dostępności Noreen Grice. Książka została wydana w 2007 roku przez amerykańską Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej, NASA. Zawiera 60 stron wraz z 28 wyjątkowymi fotografiami. Przedstawiają one galaktyki, mgławice, gwiazdy i niektóre teleskopy, przez które zostały uchwycone. Kolorowe zdjęcia zostały wzbogacone o specjalną teksturę, wypukłe punkty, dzięki którym osoby niewidome mogą dotknąć gwiazd własnoręcznie. Za pomocą urozmaiconej faktury oddano zarówno kształty, jak i inne cechy kosmicznych obiektów np. ich kolory. Obok fotografii umieszczone zostały opisy zarówno w alfabecie Braille’a, oraz dużą czcionką dla osób słabowidzących. Pozwala to na korzystanie z książki bez względu na stopień dysfunkcji wzroku. Zdjęcia zamieszczone w książce zostały wykonane przez kosmiczny teleskop Hubble’a, Chandra X-ray Obserwatory, kosmicznego teleskopu Spitzera oraz potężnych teleskopów naziemnych. Treść wprowadza czytelnika w pojęcie światła i widma oraz wyjaśnia, w jaki sposób poszczególne obserwatoria współpracują ze sobą, uzupełniając zebrane przez siebie wyniki. Książka dostępna jest niestety wyłącznie na terenie Stanów Zjednoczonych i jest udostępniana w bibliotekach NASA, Bibliotece Kongresu, Amerykańskiej Krajowej Federacji Niewidomych, w repozytoriach szkół dla niewidomych, bibliotekach i muzeach oraz przez wydawnictwo Ozone.
Jak powiedziała sama autorka książki: “Około 10 mln osób żyje z dysfunkcją wzroku w Stanach Zjednoczonych. Mam nadzieję, że ta książka będzie unikalnym źródłem informacji dla osób niewidomych i słabowidzących, aby lepiej zrozumieć część wszechświata, która jest niewidoczna dla nas wszystkich.”
„Touch the Invisible Sky” to nie jedyna książka dostępna dla osób z dysfunkcją wzroku w dorobku Noreen Grice. Jest również autorką m.in. “Touch the Sun” i “Touch the Universe”. Obie prezentują treści na zasadzie badania złożoności ciał niebieskich dotykiem. Pierwsza prezentuje naszą najbliższą gwiazdę, Słonce, i pozwala doświadczyć procesów aktywności, jakie na niej zachodzą. Książka zawiera 16 zdjęć z SOHO, Solar and Heliospheric Observatory i sondy kosmicznej Transition Region oraz Coronal Explorer (TRACE) kompatybilnych, jak w opisywanej wcześniej, z palcami czytelnika.
„Touch the Universe” zabiera czytelnika w dotykową podróż kosmiczną za pośrednictwem zdjęć z orbitalnego teleskopu Hubble’a z Ziemi, poprzez układ słoneczny aż do najdalszych rubieży kosmosu dostępnych przez teleskop.
Obie książki dostępne są w internetowej księgarni Amazon. Ich ceny to 35$ za „Touch the Sun” i, co spowodowane jest przez tylko 1 dostępny egzemplarz, 200$ za „Touch the Universe”.
W 2011 ukazała się jeszcze jedna pozycja przystosowana dla potrzeb osób z dysfunkcją wzroku, „Getting a Feel for Lunar Craters”, której autorem jest David Hurd, profesor nauki przestrzeni na Edinboro University of Pennsylvania. Prezentuje on w sposób dotykowy powierzchnię Księżyca wraz z jego kraterami. Jest to kolejna pozycja książkowa, jaką mogą cieszyć się amatorzy astronomii poprzez zbadanie srebrnego globu opuszkami palców. Może być to ciekawe doświadczenie, gdy równocześnie będziemy mogli wysłuchać audiobooków „Z Ziemi na Księżyc” i „Wokół Księżyca”, Juliusza Verne.
Mam nadzieję, że tego typu publikacje staną się w przyszłości bardziej dostępne dla niewidomych i słabowidzących czytelników, którzy interesują się tym tematem. W końcu gwiazdy na niebie są nad naszymi głowami wspólne, bez względu na to, w jakim miejscu żyjemy.

Maksymilian Pijanowski

Link do filmiku o książce „Touch the Universe”: https://www.youtube.com/watch?v=aD1IeK6xCvo&app=desktop

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>